Η επόμενη μεγάλη θεραπεία κατά του εθισμού

Melissa Schriek/The New York Times
Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει μια πληθώρα ερευνών που υποδηλώνουν ότι τα ψυχεδελικά φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να διαχειριστούν προβλήματα ψυχικής υγείας όπως η κατάθλιψη, το άγχος, ο χρόνιος πόνος, ακόμα και οι διατροφικές διαταραχές.

Ωστόσο, ένας αυξανόμενος όγκος δεδομένων υποδεικνύει έναν ως τον κύριο υποψήφιο για τη θεραπεία της ανίατης ασθένειας της κατάχρησης ψυχότροπων ουσιών. Η ψιλοκυβίνη, το ενεργό συστατικό των ψυχεδελικών μανιταριών, έχει αποδειχθεί πολλά υποσχόμενη σε περιορισμένου εύρους πρώιμες μελέτες, όχι μόνο όσον αφορά το αλκοόλ και τα σκληρότερα ναρκωτικά, αλλά και τη νικοτίνη – με όλες τις παραπάνω ουσίες να αντιστέκονται, ως γνωστόν, στη μακροχρόνια θεραπεία.

"Ο παλιός εμπειρικός κανόνας είναι ότι το ένα τρίτο των ανθρώπων βελτιώνεται, το ένα τρίτο παραμένει στην ίδια κατάσταση και το ένα τρίτο συνεχίζει να χειροτερεύει", δήλωσε ο Michael Bogenschutz, ψυχίατρος στο Grossman School of Medicine του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ο οποίος μελετά τη θεραπεία με τη βοήθεια ψιλοκυβίνης ενάντια στην κατάχρηση αλκοόλ. "Αυτό που με συναρπάζει σε όλη αυτή τη διαδικασία είναι πόσο διαφορετικά είδη εμπειριών μπορούν να έχουν οι άνθρωποι, τα οποία τελικά τους βοηθούν να προχωρήσουν σε αυτές τις βαθιές αλλαγές στη συμπεριφορά τους".

Ας λάβουμε ως παράδειγμα την Aimee Jamison, η οποία πριν από αρκετά χρόνια επιθυμούσε να κόψει τη συνήθεια του καπνίσματος πριν από τα 50ά της γενέθλια. Στατιστικά μιλώντας, οι πιθανότητες επιτυχίας για την Jamison δεν ήταν μεγάλες. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ, το 55% των ενήλικων καπνιστών προσπάθησε να κόψει το κάπνισμα το 2018, αλλά μόλις το 8% το πέτυχε.

Η Jamison, επενδύτρια που ζει μέρος της εβδομάδας στη Βοστώνη, είχε ακούσει για τις ψυχεδελικές θεραπείες, ωστόσο το φάρμακο είναι σε μεγάλο βαθμό παράνομο για προσωπική χρήση. Έτσι, το φθινόπωρο του 2018 πέταξε στη Βαλτιμόρη για να συμμετάσχει σε μια κλινική δοκιμή στο Johns Hopkins Center for Psychedelic & Consciousness Research. Όταν χρειάστηκε να απέχει από τη νικοτίνη για μία ημέρα πριν από τη σάρωση εγκεφάλου, μετά βίας μπορούσε να κοιμηθεί και αποκάλεσε το διάστημα αυτό "το πιο κολασμένο 24ωρο" που είχε ζήσει.

Έπειτα από τρεις συνεδρίες ομιλίας-θεραπείας στην κλινική Hopkins, της χορηγήθηκε ένα μόνο χάπι που περιείχε 30 χιλιοστόγραμμα ψιλοκυβίνης, μια σχετικά υψηλή δόση. Αφού πήρε το χάπι, φόρεσε μια μάσκα ματιών, ξάπλωσε σε έναν καναπέ και για τις επόμενες πέντε ώρες ξεκίνησε ένα ψυχεδελικό ταξίδι έχοντας κοντά της δύο ψυχοθεραπευτές. Όταν τελείωσε το ταξίδι της, ανακάθισε και κοίταξε τους θεραπευτές. "Τώρα καταλαβαίνω γιατί κάπνιζα", είπε, "και δεν χρειάζεται να το κάνω πια".

Τους επόμενους δύο μήνες η Jamison παρακολούθησε ακόμα πολλές συνεδρίες ψυχοθεραπείας, χωρίς όμως να λάβει επιπλέον ψιλοκυβίνη. Δεν έχει αγγίξει τσιγάρο τα τελευταία χρόνια. Μια πρώιμη έκδοση αυτής της μελέτης (στην οποία οι συμμετέχοντες συμμετείχαν σε δύο ή τρεις συνεδρίες ψιλοκυβίνης), που δημοσιεύτηκε το 2014, ανέφερε ποσοστό επιτυχίας 80% σε 15 καπνιστές, σε σύγκριση με το 35% που παρατηρείται συνήθως σε ασθενείς που λαμβάνουν το κορυφαίο συμβατικό αντικαπνιστικό φάρμακο Chantix.

Ενθουσιασμένο από τέτοιου είδους θετικά αποτελέσματα, το Hopkins επέκτεινε τη μελέτη του προκειμένου να συμπεριλάβει περισσότερους συμμετέχοντες και πέρυσι η ομάδα έλαβε επιχορήγηση 4 εκατομμυρίων δολαρίων από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ.

Δεν είναι ακόμη βέβαιο πόσο αποτελεσματική είναι μακροπρόθεσμα η χρήση ψιλοκυβίνης για τη θεραπεία του εθισμού και εάν ορισμένα άτομα είναι πιο πιθανό να ωφεληθούν σε σχέση με άλλα. Ορισμένοι συμμετέχοντες στη μελέτη είχαν ανησυχητικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους και οι ειδικοί λένε ότι το φάρμακο δεν πρέπει να λαμβάνεται εκτός νόμιμων ερευνητικών μελετών ή χωρίς ιατρική επίβλεψη.

Η πεντάωρη διάρκεια της εμπειρίας θα την καταστήσει δαπανηρή σε ένα περιβάλλον γενικής υγειονομικής περίθαλψης, γεγονός που θα μπορούσε να περιορίσει τη χρήση της σε κοινότητες με χαμηλότερο εισόδημα που επηρεάζονται δυσανάλογα πολύ από την κατάχρηση ναρκωτικών και αλκοόλ. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί που διψούν για νέες θεραπείες κατά του εθισμού λένε ότι η ψιλοκυβίνη αντιπροσωπεύει μια νέα και δυνητικά συναρπαστική θεραπεία για άτομα που πάσχουν από μια ασθένεια που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί.

Ένας από τους λόγους που οι εθισμοί είναι τόσο δύσκολο να καταπολεμηθούν είναι ότι οι περισσότεροι είναι κάτι παραπάνω από μια απλή χημική εξάρτηση. Πολύ καιρό μετά την εξασθένιση των βραχυπρόθεσμων συμπτωμάτων στέρησης, οι άνθρωποι που υποφέρουν από εθισμό αντιμετωπίζουν τη ζωή χωρίς τη βαλβίδα απελευθέρωσης του στρες που τους έδινε η συνήθειά τους. Όσοι επιθυμούν να σταματήσουν το κάπνισμα μπορεί να επιμείνουν για μερικές εβδομάδες ή μήνες, ωστόσο, όταν είναι αγχωμένοι ή αναστατωμένοι, ο εγκέφαλός τους συχνά τους εκτρέπει πίσω στη γνωστή περιοχή του εθισμού τους.

Ορισμένοι ειδικοί λένε ότι η ψιλοκυβίνη καλύπτει αυτή την ψυχολογική ανάγκη. Μαζί με το LSD και τη μεσκαλίνη, είναι γνωστή ως "κλασικό ψυχεδελικό", το οποίο ενεργοποιεί τις συνδέσεις στο σημείο του εγκεφαλικού φλοιού που συνδέεται με την όραση, τους υποδοχείς σεροτονίνης 5-HT2a, παράγοντας παραισθήσεις. Πίσω στην περίοδο ακμής της ψυχεδέλειας, κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, τέτοια φάρμακα αξιολογήθηκαν ως πιθανή λύση για τη θεραπεία της κατάθλιψης και του εθισμού, με ανάμικτα αποτελέσματα.

Αυτές οι προσπάθειες, ωστόσο, τέθηκαν στον "πάγο" τη δεκαετία του 1970 με την ψήφιση του Νόμου για τις Ελεγχόμενες Ουσίες στις ΗΠΑ, ο οποίος τοποθέτησε το LSD και την ψιλοκυβίνη στην πιο περιοριστική από νομική άποψη κατηγορία ουσιών, γνωστή ως Πρόγραμμα 1.

Το 2000 ο Roland Griffiths, ψυχοφαρμακολόγος στο Johns Hopkins, έλαβε το πράσινο φως από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ για να μελετήσει τις ψυχολογικές επιπτώσεις της ψιλοκυβίνης σε 30 εθελοντές. Σε ένα ερωτηματολόγιο που δόθηκε στους συμμετέχοντες δύο μήνες μετά τη συνεδρία τους, περισσότεροι από τους μισούς την κατέταξαν ως μια από τις πιο σημαντικές εμπειρίες της ζωής τους.

Η ψυχεδελική έρευνα έχει ανθίσει έκτοτε. Μια βρετανική μελέτη που δημοσιεύθηκε νωρίτερα μέσα στο 2022 διαπίστωσε ότι τα άτομα με σοβαρή διαταραχή κατάχρησης αλκοόλ που έλαβαν θεραπεία με κεταμίνη απείχαν από το ποτό 10% περισσότερο σε διάστημα έξι μηνών από εκείνους που έλαβαν απλώς ένα εικονικό φάρμακο, μαζί με ψυχοθεραπεία ή εκπαίδευση.

Ορισμένες μελέτες για την κεταμίνη και τον εθισμό, ωστόσο, υποδηλώνουν ότι η αντικαταθλιπτική της δράση εξαφανίζεται με την πάροδο του χρόνου και οι συμμετέχοντες μπορεί να χρειαστούν επαναλαμβανόμενες εγχύσεις. Αυτό είναι ένα πιθανό πρόβλημα, επειδή το ίδιο το φάρμακο έχει τη δυνατότητα να καταστεί εθιστικό και η υπερβολική δόση μπορεί, σε σπάνιες περιπτώσεις, να είναι θανατηφόρα.

Οι ερευνητές οι οποίοι είναι ενθουσιασμένοι με τη χρήση ψιλοκυβίνης λένε ότι η μεγαλύτερη, πιο έντονη ψυχεδελική εμπειρία της την καθιστά πιο μακροχρόνια θεραπευτική. Γενικά απαιτεί μόνο μία συνεδρία ή μερικές φορές περισσότερες για να είναι αποτελεσματική, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ενσωματωμένη σε κύκλο ψυχοθεραπείας ή κάποια άλλη μορφή συμβουλευτικής.

"Οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη πνευματική ευελιξία μετά την ψιλοκυβίνη", λέει ο Matthew Johnson, ψυχολόγος στο Johns Hopkins που ηγείται της δοκιμής όσον αφορά το κάπνισμα. "Αυτή η αύξηση του ψυχικού ανοίγματος μπορεί να είναι μια μόνιμη αλλαγή που μπορεί να βοηθήσει στην υπέρβαση του εθισμού".

Αν και η ψιλοκυβίνη παραμένει παράνομη βάσει της ομοσπονδιακής αμερικανικής νομοθεσίας για τα ναρκωτικά, ορισμένες πόλεις, όπως το Ντένβερ και η Σάντα Κρουζ της Καλιφόρνιας, την έχουν αποποινικοποιήσει. Τον Νοέμβριο του 2020 το Όρεγκον έγινε η πρώτη πολιτεία που τη νομιμοποίησε για ιατρική χρήση.

Η ψιλοκυβίνη θεωρείται πιο ασφαλής από την κεταμίνη και δεν δημιουργεί εθισμό, έχει όμως επίσης μειονεκτήματα. Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι μπορεί να προέρχονται από ένα άτομο που χρησιμοποιεί την ουσία μόνο του και κυκλοφορεί στον δρόμο ή σε άλλες επικίνδυνες καταστάσεις, ενώ βρίσκεται υπό την επήρειά της. Ακόμα και σε εποπτευόμενο περιβάλλον ενός ερευνητικού εργαστηρίου, οι χρήστες αντιμετωπίζουν συχνά παρενέργειες, όπως έμετο ή απώλεια συντονισμού, και το ίδιο το "ταξίδι" μπορεί να προκαλέσει άγχος, πόνο ή ακόμα και ψυχωσικό επεισόδιο.

"Μία από τις μεγάλες προκλήσεις σε αυτές τις θεραπείες είναι ότι τα αποτελέσματά τους είναι κάπως απρόβλεπτα", λέει ο Bogenschutz.

Το California Institute of Integral Studies είναι ένας από τους πιο γνωστούς οργανισμούς που προσφέρουν ένα πρόγραμμα πιστοποίησης για την εκπαίδευση μελλοντικών θεραπευτών οι οποίοι θα εργάζονται με ψυχεδελικές ουσίες, ωστόσο, επειδή η θεραπεία με τη βοήθεια ψιλοκυβίνης παραμένει παράνομη, μια "παράτυπη" αγορά θεραπείας έχει εμφανιστεί σε ολόκληρες τις ΗΠΑ.

Ο Jon Kostakopoulos, πρώην αλκοολικός που ίδρυσε το Apollo Pact, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που υποστηρίζει την αύξηση της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης της έρευνας για την ψιλοκυβίνη, αναφέρει ότι το ψυχεδελικό τοπίο μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο στην "πλοήγηση" για τους ανθρώπους. Υπογραμμίζει ότι έχει μιλήσει με πολλούς ανθρώπους που απέκτησαν τάσεις αυτοκτονίας αφότου οι ψυχεδελικοί "οδηγοί" τους τους είπαν να σταματήσουν να παίρνουν τα συμβατικά αντικαταθλιπτικά φάρμακά τους, προετοιμάζοντάς τους για το "ταξίδι" τους με ψιλοκυβίνη. Ο Kostakopoulos προσπαθεί να κατευθύνει τους ανθρώπους σε νόμιμες κλινικές δοκιμές, όπως η πιλοτική μελέτη στην οποία συμμετείχε ο ίδιος στο NYU και η οποία πιστεύει ότι τον βοήθησε να εγκαταλείψει το αλκοόλ.

"Πιστεύω ότι πρέπει να το κάνετε αυτό με κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες", λέει. "Υπάρχουν κάποιοι σκοτεινοί παράγοντες σε αυτή την ιστορία".

Μερικοί ανησυχούν επίσης ότι η ψιλοκυβίνη δεν εξετάζεται ως λύση στις φτωχότερες κοινότητες, όπου ο εθισμός έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπό του. "Πρέπει να αναπτύξουμε θεραπείες για να βοηθήσουμε τους πάντες", σημειώνει ο Peter Hendricks, ψυχολόγος που μελετά την ψιλοκυβίνη και τον εθισμό στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα στο Μπέρμιγχαμ.

Ο ίδιος πλησιάζει στο τέλος μιας κλινικής δοκιμής που διαρκεί εδώ και περισσότερα από πέντε χρόνια και η οποία στοχεύει να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα της ψιλοκυβίνης ως θεραπείας για την κατάχρηση κοκαΐνης. Ο ίδιος επικεντρώθηκε στη "στρατολόγηση" χρηστών από κοινότητες χαμηλού εισοδήματος γύρω από το Μπέρμιγχαμ, συμπεριλαμβανομένων των αστέγων, όπου ο εθισμός είναι αχαλίνωτος.

Από μόνη της η ψυχοθεραπεία δεν είναι γενικά αποτελεσματική για τη διαταραχή της χρήσης κοκαΐνης. Στη δοκιμή του Hendricks, ωστόσο, μια προκαταρκτική ανάλυση των πρώτων 10 συμμετεχόντων έδειξε ότι όσοι έλαβαν ψιλοκυβίνη μαζί με ψυχοθεραπεία χρησιμοποίησαν κοκαΐνη λιγότερες ημέρες μέσα στους επόμενους έξι μήνες από εκείνους που έλαβαν εικονικό φάρμακο παράλληλα με ψυχοθεραπεία. Ανέφεραν επίσης ότι ήταν πολύ πιο εύκολο να απέχουν από την κοκαΐνη και ανέφεραν υψηλότερη αίσθηση ικανοποίησης από τη ζωή τους.

Ο Hendricks, ωστόσο, προειδοποιεί ότι δεν θα πρέπει να καλλιεργούμε υπερβολικές ελπίδες. "Οι υπάρχουσες θεραπείες είναι εξαιρετικά αναποτελεσματικές", είπε. "Ελπίζω να φτάσουμε από το πολύ αναποτελεσματικό επίπεδο στο όχι κακό ή και στο αξιοπρεπές".

* O Brendan Borrell είναι δημοσιογράφος με βάση το Λος Άντζελες και συγγραφέας του "The First Shots: The Epic Rivalries and Heroic Science Behind the Race to the Coronavirus Vaccine".

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στις 11 Απριλίου 2022, στους "The New York Times".

© 2022 The New York Times Company

Πηγή: Capital.gr