Μελάνωμα: Από την πρόληψη στη σύγχρονη εξατομικευμένη θεραπεία

Της Βασιλικής Ράπτη

Παθολόγου - Ογκολόγου, Νοσοκομείο Υγεία

Το μελάνωμα αποτελεί τη σοβαρότερη μορφή καρκίνου του δέρματος και, παρότι αντιπροσωπεύει μικρό ποσοστό των δερματικών κακοηθειών, ευθύνεται για τη μεγαλύτερη θνησιμότητα. Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταθερή αύξηση της επίπτωσής του διεθνώς, γεγονός που καθιστά την ενημέρωση, την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση κρίσιμους παράγοντες δημόσιας υγείας.

Το μελάνωμα προέρχεται από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, ακόμη και σε περιοχές χωρίς εμφανή έκθεση στον ήλιο, όπως οι παλάμες, τα πέλματα ή η υπονύχια χώρα. Αν και παρατηρείται συχνότερα σε ενήλικες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, είναι αρκετά συχνό και σε νεότερα άτομα.

Κυριότερος παράγοντας κινδύνου είναι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, είτε φυσική είτε τεχνητή, όπως αυτή των σολάριουμ. Τα επαναλαμβανόμενα ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα στην παιδική και εφηβική ηλικία, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος. Επιπλέον, άτομα με ανοιχτό φωτότυπο, πολλαπλούς ή άτυπους σπίλους, οικογενειακό ιστορικό μελανώματος ή ανοσοκαταστολή διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο.

Υπάρχουν διαφορετικοί ιστολογικοί υπότυποι του μελανώματος. Ο συχνότερος τύπος είναι το επιφανειακώς εξαπλούμενο μελάνωμα, που αντιστοιχεί περίπου στο 60–70% των περιπτώσεων. Χαρακτηρίζεται από σχετικά βραδεία επιφανειακή ανάπτυξη, γεγονός που επιτρέπει, όταν υπάρχει εγρήγορση, την έγκαιρη διάγνωση. Το οζώδες μελάνωμα, που αφορά περίπου το 15–20% των περιστατικών, είναι πιο επιθετικό, με ταχεία κάθετη διήθηση και συχνά καθυστερημένη διάγνωση. Το κακοήθες φακοειδές μελάνωμα παρατηρείται, κυρίως, σε ηλικιωμένα άτομα και σχετίζεται με χρόνια ηλιακή έκθεση, ενώ το ακρολαγόνιο μελάνωμα, σπανιότερο αλλά κλινικά σημαντικό, εντοπίζεται στις παλάμες, τα πέλματα και κάτω από τα νύχια και δεν συνδέεται άμεσα με την ηλιακή ακτινοβολία.

Η θεραπευτική προσέγγιση του μελανώματος έχει μεταμορφωθεί ριζικά την τελευταία δεκαετία. Στα αρχικά στάδια, η χειρουργική αφαίρεση παραμένει θεραπευτική στις περισσότερες περιπτώσεις.

Η χειρουργική του μελανώματος μπορεί να αφορά σε: 

Διαγνωστική εκτομή (Excisional biopsy). Ευρεία τοπική εκτομή (Wide Local Excision). Βιοψία φρουρού λεμφαδένα (Sentinel Lymph Node Biopsy – SLNB): η βιοψία του φρουρού λεμφαδένα αποτελεί ;σταδιοποιητική και προγνωστική επέμβαση. Λεμφαδενικός καθαρισμός σε κλινικά εμφανή λεμφαδενική νόσο ή σε επιλεγμένες περιπτώσεις υποτροπής. Χειρουργική σε μεταστατική νόσο σε επιλεγμένους ασθενείς με ;ολιγομεταστατική νόσο.

Χειρουργική σε ειδικές εντοπίσεις

Υπονύχιο μελάνωμα: πλέον προτιμώνται συντηρητικές εκτομές, όχι ρουτίνα ακρωτηριασμός. Πρόσωπο / κεφαλή-τράχηλος: εξατομικευμένα όρια με στόχο ογκολογική ασφάλεια και λειτουργικό/αισθητικό αποτέλεσμα.

Ενώ παλαιότερα οι επιλογές για την προχωρημένη νόσο ήταν περιορισμένες, σήμερα η πρόοδος της μοριακής βιολογίας και της ανοσολογίας έχει μεταμορφώσει την πρόγνωση πολλών ασθενών.

Η ανοσοθεραπεία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της σύγχρονης θεραπείας. Φάρμακα που στοχεύουν τους "αναστολείς σημείων ελέγχου" του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως οι αναστολείς των PD-1 και CTLA-4, ενισχύουν την ικανότητα του οργανισμού να αναγνωρίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. 

Κάποια από αυτά τα φάρμακα όπως το nivolumab, ipilimumab, pembrolizumab, αλλά και νεότερες ειδικές ανοσοθεραπείες όπως το ;relatlimab (anti LAG 3 ) και Τ-VEC χρησιμοποιούνται είτε ως μονοθεραπεία αλλά και ως συνδυαστική θεραπεία με εξαιρετικά αποτελέσματα.Σε σημαντικό ποσοστό ασθενών με μεταστατικό μελάνωμα, οι θεραπείες αυτές έχουν οδηγήσει σε μακροχρόνιο έλεγχο της νόσου και  σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και σε πλήρη ύφεση.

Σημαντική είναι επίσης η χρήση αυτών των θεραπειών σε επικουρικό στάδιο (adjuvant), δηλαδή μετά τη χειρουργική αφαίρεση του όγκου,με στόχο τη μείωση του κινδύνου υποτροπής.

Η στρατηγική αυτή έχει αλλάξει την πορεία της νόσου σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.

Πρόσφατες μελέτες έδειξαν σημαντικές ανταποκρίσεις και βελτίωση στην επιβίωση χωρίς υποτροπή σε επιλεγμένους ασθενείς που έλαβαν συνδυασμούς ανοσοθεραπείας και προεγχειρητικά (neoadjuvant). Σύμφωνα με τη θεραπευτική αυτή στρατηγική οι ασθενείς έλαβαν 2 -3 κύκλους θεραπείας πριν την επέμβαση και ακολούθησε χειρουργείο και εξατομίκευση της επικουρικής θεραπείας βάσει της παθολογικής ανταπόκρισης.

Παράλληλα, οι στοχευμένες θεραπείες απευθύνονται σε ασθενείς που φέρουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις, με πιο συχνή τη μετάλλαξη BRAF, η οποία ανιχνεύεται σε περίπου 40–50% των μελανωμάτων. Ο συνδυασμός αναστολέων BRAF και MEK όπως το Vemurafenib, Dabrafenib, Encorafenib, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικός, προσφέροντας γρήγορη ανταπόκριση και βελτίωση της επιβίωσης.

Η έρευνα συνεχίζεται με συνδυασμούς θεραπειών, νέα ανοσοθεραπευτικά μόρια και εξατομικευμένες προσεγγίσεις, ενισχύοντας την αισιοδοξία ότι το μελάνωμα, ακόμη και σε προχωρημένα στάδια, μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί ως χρόνια νόσος.

Οι στοχευμένες θεραπείες έχουν αλλάξει θεαματικά την πορεία του μελανώματος, προσφέροντας αποτελεσματικότητα με διαχειρίσιμο προφίλ ασφάλειας και διατήρηση καλής ποιότητας ζωής.

Παρά τη σημαντική πρόοδο των θεραπειών, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση παραμένουν το πιο αποτελεσματικά μέτρα αντιμετώπισης και καθοριστικοί παράγοντες για την πορεία της νόσου.

Η συστηματική αντηλιακή προστασία, η αποφυγή σολάριουμ, ο τακτικός αυτοέλεγχος και η προληπτική εξέταση από ειδικό δερματολόγο μπορούν να σώσουν ζωές. Σε μια χώρα με έντονη ηλιοφάνεια όπως η Ελλάδα, η ευαισθητοποίηση για το μελάνωμα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα.

Πηγή: Capital.gr